Noorwegen: ‘Sosialistisk Venstreparti’ houdt vast aan NAVO-exit

0
861

Zondag hield de Noorse partij SV (Sosialistisk Venstreparti, Linkse Socialistische Partij) haar landdag in de aanloop naar de Noorse parlementsverkiezingen van september dit jaar. Eén van de opvallende punten op het programma was het vasthouden aan een Noors uittreden uit de NAVO. Nochtans is volgens experten zulk standpunt niet meer van deze tijd. SV-partijleider Audun Lysbakken verdedigt zich, en stelt dat het SV-standpunt actueler is dan ooit nu Donald Trump (Rep.) in het Amerikaanse Witte Huis zit.

Historisch gezien is SV de opvolger van Sosialistik Folkeparti (SF, Socialistische Volkspartij), in 1961 ontstaan als dissidentie uit de sociaal-democratische Arbeiderspartij (Arbeiderpartiet, Ap). Reden voor de dissidentie: het NAVO-standpunt van de Arbeiderspartij, dat onverkort voorstander was van Noorse NAVO-lidmaatschap.

SV zelf werd pas in 1975 opgericht, nadat SF bij de verkiezingen van 1969 alle zetels in het parlement verloren had. De oprichting kwam er na enkele jaren van samenwerking met de Noorse communisten van NKP, de sociaaldemocraten van AIK en nog enkele onafhankelijke socialisten. Daarmee is duidelijk dat de partij stevig in het linkse kamp staat, en opgave van haar NAVO-standpunt niet zomaar zonder slag of stoot plaats zal vinden.

Stichtend lid van de NAVO

Daar staat tegenover dat Noorwegen één van de stichtende leden van de NAVO is, en dat de huidige secretaris-generaal van de NAVO Jens Stoltenberg precies uit de Noorse Arbeiderspartij komt. De twee grootste partijen in het Noorse parlement, de sociaal-democratische Arbeiderspartij en de conservatieven van Høyre, zijn samen goed voor meer dan zestig procent van de stemmen, en blijven voorstander van NAVO-lidmaatschap. De derde partij in het Stortinget, Fremskrittspartiet (Frp, Vooruitgangspartij), is eerder een koele minnaar van de NAVO, maar daarom nog geen tegenstander. Een Noors uittreden uit de NAVO is dus nog niet onmiddellijk voor morgen.

Ook enkele andere kleine partijtjes staan sceptisch tegenover het Noorse NAVO-lidmaatschap, maar SV is toch de meest radicale in de materie. Alleen het extreem-linkse Rødt (Rood) is nog radicaler, maar is niet vertegenwoordigd in het Stortinget. Qua aanhang bereikte SV haar beste resultaat ooit bij de parlementsverkiezingen van 2001, toen ze 12,5 procent van de stemmen haalde. Vandaag zweeft de partij in de opiniepeilingen rond de kiesdrempel van 4 procent.

Donald Trump versus Vladimir Poetin

Toch meent partijvoorzitter Audun Lysbakken dat het NAVO-standpunt van SV actueler is dan ooit. Met Donald Trump in het Witte Huis wil hij dat Noorwegen minder afhankelijk wordt van de Verenigde Staten, en bijvoorbeeld ook niet meer meegesleurd wordt in buitenlandse opdrachten waar Noorwegen niet bepaald mee gediend is. Een standpunt dat overigens wel enige weerklank kan vinden bij de Noorse bevolking, ook al blijft drie kwart NAVO-lidmaatschap zien als een positieve zaak voor Noorwegen.

Maar waar Audun Lysbakken er geen probleem van maakt om de nieuwe Amerikaanse president op tijd en stond terecht te wijzen, heeft hij het duidelijk moeilijker om de Russische president Vladimir Poetin te veroordelen. Ten tijde van de Oekraïne-crisis, en de aanhechting van de Krim bij Rusland, kon er bij het partijbestuur van SV amper een veroordeling af. In de plaats daarvan beperkte ze zich tot een eerder vage steunbetuiging aan “zij die voor democratie in Oekraïne vechten”. In een interview met de zondagseditie van Aftenposten weigert Audun Lysbakken te antwoorden op de vraag of de VS dan wel Rusland op dit ogenblik het grootste gevaar voor de wereldvrede vormen.

Noordse verdedigingsalliantie

Oplossing voor het Noorse defensievraagstuk is volgens Audun Lysbakken een Noordse verdedigingsalliantie. Daar valt uiteraard iets voor te zeggen, op dezelfde basis als bijvoorbeeld de nauwe samenwerking tussen het Belgische en het Nederlandse leger. Probleem is echter dat Noord-Europa bijzonder verdeeld is wat betreft defensie: Terwijl Noorwegen, IJsland en Denemarken drie stichtende leden van de NAVO zijn, hielden Zweden en Finland steeds vast aan een neutrale koers. In het geval van Finland was dat vooral een praktische geopolitieke afweging, om de Sovjet-Unie tevreden te stellen.

Voor Zweden was de neutraliteitskoers vooral een politieke keuze, maar niet gespeend van enige dubbelzinnigheid. Waar de Zweedse politici vooral ten tijde van de Vietnam-oorlog naar hartenlust kritiek spuiden op de Verenigde Staten, baseerden de Zweedse defensieplannen zich toch in grote mate op NAVO-steun in geval van een Sovjet-inval. Achter de gordijnen ging de militaire samenwerking tussen Zweden en de NAVO trouwens zo ver dat men bijna van een integratie kon spreken. Recente opiniepeilingen geven aan dat de Zweedse bevolking steeds meer brood ziet in een NAVO-lidmaatschap, terwijl in Finland de aanhang laag blijft.

De Baltische staten Estland, Letland en Litouwen tot slot zijn pas sinds 2004 lid van de NAVO, en proberen zich uit vrees voor Russische agressie zo diep mogelijk te integreren en verankeren in de Noord-Atlantische verdedigingsalliantie.