Bij de Nederlandse parlementsverkiezingen implodeerde de socialistische PvdA. Ze hield amper 9 van de 39 zetels over. Zelfs het voortbestaan van de partij wordt openlijk in vraag gesteld. PvdA-minister Plasterk pleit er zelfs voor om met PvdA op te gaan in de Groenlinkse partij. Komt er ook een hertekening van het partijlandschap in Vlaanderen?

Het patroon komt bekend voor. De ecologisten van Groen betaalden het gelag voor vier jaar paarsgroen (1999-2003) en zakten onder de kiesdrempel. De socialisten boekten een enorme overwinning. Ook de VLD van toen werd beloond, maar drie keer minder dan sp.a. Amper een jaar later zien we een heel ander beeld. Bij de Vlaamse verkiezingen van 2004 verliest de paarsgroene Vlaamse regering een kwart miljoen stemmen. Het verlies werd voor vier vijfden op conto van de toenmalige VLD geschreven. Ontevredenheid over het gevoerde beleid beloont of bestraft de kiezer niet bij alle coalitiepartners op dezelfde manier. Dat komt omdat elke partij steunt op eigen electoraten.

Linkse communicerende vaten: Beggar thy neighbour

De linkerzijde in Vlaanderen bestaat uit Groen, sp.a en PVDA. De grote overwinning van Groen in 1999, sp.a in 2003 of het relatieve succes van PVDA in 2014 wordt duidelijker als we dit linkse electorale blok als geheel benaderen. Tussen de 23% en de 28% haalt de linkerzijde in Vlaanderen bij alle verkiezingen tussen 1999 en 2014.

Ongeacht welke partij verliest of wint, het gehele linkse electorale blok blijft relatief stabiel. Als Stevaert wint in 2003, verliest Groen simultaan. Hetzelfde effect kunnen we verwachten bij de verkiezingen van 2019. De strijd om de Vlaamse kiezer gebeurt bij de linkerzijde maar op een lappendeken van ongeveer een kwart van het electoraat.

Verdwijnen van het centrum

De christendemocratie vormde decennia de centrale machtspartij in Vlaanderen. Nu eens met de socialisten, dan weer met de liberalen werd er bestuurd. De christendemocraten lagen steeds in het midden van het bed. Met rustige vastheid brokkelde die dominante machtspositie af.

In 1978 verzamelde de CVP nog vlotjes rond de 40% van het Vlaamse electoraat. In 2014 houdt men daar minder dan de helft van over. Enkel het kartel CD&V met N-VA kon in 2007 opnieuw boven de 30% uitkomen.

Verrechtsing en vervlaamsing

1978 haalde de liberale partij al een 20% van het electoraat. Relatief kleine winstmarges konden de liberalen rond de eeuwwisseling richting 25% stuwen. Maar het was vooral door het verlies van de CD&V dat dit politiek vertaald kon worden. De electorale overwinningen van Verhofstadt waren meer perceptie dan realiteit.

De Open Vld evolueert ondertussen, net zoals de CD&V, richting een halvering van het electoraat. In de plaats van dat christendemocratische centrum en de liberale rechterzijde zijn vooral Vlaamse partijen gekomen. Die zogenaamde V-partijen (LDD, N-VA, VB) situeren zich ook allemaal aan de rechterzijde. Ze zijn van 15-20% begin jaren ’90 naar 40-45% bij de recente verkiezingen geëvolueerd.

Links in 2019

Tenzij de verzamelde linkerzijde (SP.A, Groen, PVDA) voor het eerst in decennia zijn gezamenlijke electorale basis kan verbreden, bestaat er een kans op verdere fragmentatie. Voorwaarde hiervoor is dat PVDA boven de kiesdrempel raakt. In Oost-Vlaanderen en Antwerpen lijkt die kans het grootst. Samen met Vlaams-Brabant zijn deze kieskringen bepalend voor de concurrentiestrijd om het politiek leiderschap op links tussen Groen en SP.A. Het is tevens uitkijken naar wat de aangekondigde allochtonenpartij van Ahmet Koç vooral in Limburg zal doen. De lokale verkiezingen van 2018 zullen hier voor een graadmeter zorgen.

Belgie heeft nood aan een nieuwe politieke beweging die zich afzet tegen de sociale ongelijkheid en onverdraagzaamheid ✌🏽️

Geplaatst door Koç Ahmet op zaterdag 18 maart 2017

Open Vld heeft een probleem

Open Vld boekte in 2014 een lichte winst. Dit werd bijna uitsluitend in Vlaams-Brabant gerealiseerd. Het Maggie De Block-effect heette het. In de andere provincies kon Open Vld in het beste geval de neerwaartse trend stabiliseren. De populariteit van Maggie De Block is echter al een tijd tanende. De concurrentie van Theo Francken in dezelfde provincie zal niet min zijn. De kans is groot dat de liberalen in Vlaams-Brabant terug resultaten zal halen in lijn met de nationale resultaten. Dat betekent dat Open Vld in andere kieskringen terrein zal moeten goed maken om het verwachte verlies in Vlaams-Brabant op te vangen. De vraag is maar in welke kieskringen dat zal gebeuren.

De Vlaamse liberalen zitten sinds 1999 haast onafgebroken in de regering. Klassieke liberale thema’s als belastingdruk zijn in de perceptie door N-VA gekaapt. Open Vld heeft te weinig sterke figuren en kan zich onvoldoende thematisch profileren. Het optimisme van Gwendolyn Rutten overtuigt niet en komt zelfs wereldvreemd over. In 2019 bestaat de kans dat Open Vld een PvdA-moment zal beleven. Paradoxaal, als deze verkiezingen over de sociaal-economische kern van het liberale programma zullen gaan, want N-VA is met een bescheiden socio-economische hervorming eigenaar van dit thema aan het worden.