De verwachtingen waren hoog gespannen aan de linkerzijde, maar zijn dan toch op weinig uitgedraaid. De verhoopte rood-rood-groene golf kon de beloftes (nog) niet inlossen en werd geklopt door de christendemocraten van de Duitse bondskanselier Angela Merkel in de Duitse deelstaat Saarland. De hype rond SPD-kanselierskandidaat Martin Schulz lijkt daarmee – althans voorlopig – verleden tijd. Het Saarland geldt wel als barometer voor de aanstaande verkiezingen in de bondsstaten en de federale verkiezingen in september.

Met 40,7% van de stemmen kwamen de christendemocraten van de CDU als duidelijke winnaar van de Saarlandse verkiezingen uit de bus. Een onverwacht hoog resultaat waarmee de partij zelfs beter doet dan in de vorige verkiezingen in 2012. Aan de linkerzijde werd nochtans gehoopt dat de eerste verkiezingen van het ‘superverkiezingsjaar’ niet alleen het Schulz-effect zouden bewijzen, maar ook een nieuwe coalitie zouden mogelijk maken in het Saarland.

Polls tipten op rood-donkerrood-groen, maar zaten er, zoals wel vaker tegenwoordig, sterk naast. Sterker nog: de groenen, die tot dusver in het parlement zetelden, kunnen hun koffers pakken. De rechtsconservatieven van Alternative für Deutschland (AfD) kunnen echter wel aantreden in de Landtag van het Saarland. Daarmee is het de elfde bondsstaat waar de jonge partij voet aan de grond heeft gekregen.

Linkse nederlaag

De verkiezing geldt als een nederlaag voor de Saarlander socialisten van de SPD, die gehoopt hadden op de post van minister-president van de kleine Bondsstaat. In plaats daarvan blijven de socialisten met 29,6% de kleinere partner in een zwart-rode coalitie. Samenwerken met de ex-communisten van Die Linke (12,9%) of de groenen (4,0) zit er niet in. De kiesdrempel van 5% houdt de groenen uit de Landtag en rood-donkerrood komt niet in de buurt van een meerderheid.

Ondanks de relatief goede resultaten is het dus een verkiezing in mineur voor de socialisten, net in het ‘superverkiezingsjaar’. Het Saarland mag dan wel klein en relatief onbelangrijk zijn in het Duitse politieke landschap, de verkiezing kan echter de toon aangeven voor de volgende verkiezingen in Schleswig-Holstein op 7 mei en in Nordrhein-Westfalen op 14 mei.

Geen nationaal ‘Schulz-effect’?

De resultaten maken twee trends duidelijk. Allereerst zetten de Saarlanders duidelijk de rem op het zogenaamde ‘Schulz-effect’ van de socialistische kanselierskandidaat. Ook hier rekenden de polls met een groot voordeel omwille van de geschatte populariteit van de ex-EU-politicus. Men moest daarna echter vaststellen dat er grote verschillen waren tussen verwachting en realiteit.

De verkiezing noopt ons daarmee om de schattingen omtrent de kanseliersverkiezingen – toch op zijn minst een beetje – te herzien. Schulz wordt getipt als mogelijke underdog en ligt in bepaalde peilingen zelfs nek aan nek met de zittende kanselier Angela Merkel. Maar met het Saarland als barometer lijkt het veiliger om de peilingen naar onder af te ronden en het Schulz-effect te relativeren. Het vertrouwen in Merkel is nog niet verdwenen.

Vertrouwde recepten

Een tweede opvallende trend is het onverwachte succes van de zittende minister-president. Het vertrouwen van de Saarlanders in de christendemocrate Annegret Kramp-Karrenbauer is duidelijk groot. De afgelopen ambtstermijn werd daarmee duidelijk beloond door de kiezer die in grotere getale opkwam als in de vorige verkiezingen van 2012.

Ook hier moet opgemerkt worden dat naar alle waarschijnlijkheid de hogere opkomst ook samenhangt met de mogelijkheid op rood-rood-groen in de Landtag, wat passievere christendemocratische kiezers toch naar de stembus gelokt kan hebben. In totaal gingen zo’n 10% meer Saarlanders stemmen dan in de verkiezingen van 2012, toen de verkiezingsdeelname bleef hangen op 61,6%.

Het is nu uitkijken naar de aanstaande verkiezingen. In Nordrhein-Westfalen en Schleswig-Holstein staan de socialisten traditioneel sterker. De vraag is of zich hier wel een Schulz-effect door kan zetten. In ieder geval hebben de christendemocraten al aangetoond dat ook polls en rages duidelijk te kloppen zijn. Martin Schulz is dus gewaarschuwd voor september.