De laatste twee weken lijkt er zich in de Duitse politiek een ware ommekeer te hebben voorgedaan. Sedert de sociaal-democratische SPD Martin Schulz naar voor schoof als haar kandidaat voor het Duitse bondskanselierschap, is de partij in de Duitse peilingen als een raket omhooggeschoten. Een recente peiling geeft de partij zelfs een kleine voorsprong op de christendemocraten van de CDU/CSU. Aan de linkerzijde dromen sommigen al van de vorming van een rood-rood-groene coalitie na de verkiezingen van deze herfst.

Midden januari zou niemand veel gegeven hebben voor de kansen van de SPD. De partij deed het niet goed in de peilingen en begon vervaarlijk af te zakken naar de psychologische grens van de twintig procent. Maar sedert de partij Martin Schulz naar voor schoof als haar kandidaat voor het bondskanselierschap, gaat het weer goed met de partij.

Niet alleen scoort de partij vlotjes boven de vijfentwintig procent, in de peiling van INSA van 6 februari haalt ze zelfs 31 procent. Hiermee staat ze een procentje voor op concurrent CDU/CSU, die afklokt op het ronde cijfer van precies dertig procent. In de meest recente peiling van SPON heeft de CDU wel weer wat meer ademruimte ten opzichte van de SPD, maar ook hier zakt de CDU.

Historisch peilingsresultaat

Om de peiling van 6 februari even in perspectief te plaatsen: de laatste keer dat de SPD voorop lag op CDU/CSU in de gemiddelde peilingsresultaten bijgehouden door Der Spiegel, was in de herfst van… 2006. De laatste peiling van EMNID die SPD een voorsprong op CDU/CSU gaf, dateert van november 2006, die van het Allensbach-instituut van augustus 2010. INSA peilt slechts sedert 2012, en heeft nog nooit een voorsprong van SPD op CDU/CSU kunnen opmeten.

Nu moet men er zich voor hoeden om al te grote conclusies te trekken op basis van één enkele peiling. Ook kan een voorsprong van één procentpunt niet eens statistisch significant genoemd worden. Maar dit resultaat ligt wel in het verlengde van de resultaten van een aantal andere peilingen. Op 2 februari peilde EMNID de SPD al op 29 procent, SPON tekende vandaag 7 februari een SPD-score van 27,2 procent op en op 1 februari peilden Infratest dimap en INSA de partij al op 28 en 27 procent respectievelijk. Twee dagen eerder had INSA de partij al eens op 26 procent gepeild. Datzelfde peilingsbureau geeft de SPD dus in hun laatste peiling vijf procent meer.

Opvallend is dat de vooruitgang van de SPD niet alleen ten koste van CDU/CSU gaat. Die Grünen, die midden verleden jaar nog vlotjes boven de tien procent peilden, zakten in de laatste peiling tot zeven procent. Maar ook bij Die Linke en Alternative für Deutschland (AfD) lijkt de rek er een beetje uit te zitten. Het lijkt er daarom op dat de SPD erin geslaagd is met een populaire kandidaat van meerdere walletjes tegelijk te eten.

Angela Merkel niet meer onoverwinnelijk

Dat laatste blijkt trouwens ook uit het antwoord op de vraag wie er bondskanselier zou moeten worden als de Duitsers rechtstreeks zouden mogen kiezen. Nog niet zo heel lang geleden leverde die vraag consequent een uitgesproken steun voor huidig bondskanselier Angela Merkel op, maar volgens een recente peiling van ARD-Deutschlandtrend zou vijftig procent van de Duitsers vandaag voor Martin Schulz kiezen, tegenover slechts 34 procent voor Angela Merkel. Andere peilingen, zoals die van EMNID, geven Angela Merkel nog steeds een (kleine) voorsprong. Het is echter duidelijk dat Angela Merkel lang niet meer onoverwinnelijk is.

In een reactie op de laatste peiling verklaarde Angela Merkel dat ze elke tegenkandidaat van de SPD met alle ernst en respect zou behandelen, ongeacht wie hij of zij is en hoe goed die het doet in de peilingen. Maar psychologisch moeten de resultaten van deze recente peilingen bij haar en haar partij toch hard aankomen. Amper een paar weken geleden zou men een suggestie over zulke resultaten nog zonder meer afgewimpeld hebben als totaal onrealistisch of ‘fake news’.

Wordt rood-rood-groen mogelijk?

Hoezeer de tijden veranderen, wordt aangetoond door de hoop die op links herleeft om deze herfst een rood-rood-groene coalitie met de sociaal-democratische SPD, de communistische Die Linke en de ecologisten van Die Grünen te kunnen vormen. Om zo’n coalitie helemaal realistisch te maken, dienen de drie partijen samen toch nog een paar procentpunten erbij te winnen – of dient bijvoorbeeld FDP onder de kiesdrempel te duiken. Het zou ironisch zijn dat Duitsland een uitgesproken linkse regering zou krijgen net op het ogenblik dat het uitgesproken rechtse AfD voor het eerst en meteen als derde grootste partij in de Bondsdag komt.