Gisteren meldde onder meer The Telegraph dat Jamal al-Harith zichzelf heeft opgeblazen bij een terreuraanval met een VBIED (Vehicle-Borne Improvised Explosive Device). Het nieuws is opmerkelijk omdat al-Harith een voormalige gevangene is van Guantanamo Bay (‘Gitmo’), het omstreden gevangenenkamp van de Verenigde Staten nabij Cuba waar terreurverdachten worden opgesloten en hij na vrijlating een smak geld kreeg van de Britse staat als schadevergoeding.

Na doorgedreven lobbywerk van oud-premier Tony Blairs Labour-regering werd al-Harith vrijgelaten en kreeg hij een schadevergoeding toegekend van een miljoen pond (toen omgerekend 1.180.000 euro) omdat hij in Guantanamo bij medeweten van de Britse staat mishandeld zou zijn tijdens zijn verblijf.

Al-Harith, oorlogsnaam Abu Zakariya al-Britani, geboren als Ronald Fidler, vertrok in 2014 naar Syrië via Turkije om zich bij IS te voegen. Het vermoeden bestaat dat het belastinggeld dat Al-Harith kreeg, nu gedeeltelijk in handen van Islamitische Staat is. Eerder deze week postte IS een foto op het net waarin te zien is hoe Al-Harith in een wagen zit, met brede grijns en een ontsteker op de achtergrond. De terreurgroep verklaarde: “De martelaar Abu Zakariya al-Britani – dat Allah hem moge aanvaarden – heeft zijn wagen volgeladen met explosieven tot ontploffing gebracht aan het hoofdkwartier van het Rafidha-leger [Sjiieten, red.] in het zuidwesten van Mosoel.” In Mosoel wordt nu hevig gevochten tussen het Iraakse regeringsleger en troepen van IS om de stad aan de Tigris.

Zijn broer, Leon Jameson, verklaarde aan het blad The Times dat al-Harith “zijn leven had vergooid”. “Ik heb altijd gedacht dat hij niks had misdaan, maar nu hij zich bij extremisten heeft aangesloten… Ik ben niet beschaamd voor hem, dat zal ik nooit zijn. Maar het is zijn eigen beslissing. Ik kan hem enkel advies geven wanneer hij dat nodig heeft.” De 53-jarige Leon vertelde dat zijn broer altijd een sportieveling was in zijn jeugd en onder meer een karate-trofee won. Pas later tijdens het hoger onderwijs bekeerde al-Harith zich tot de islam, nadat hij enkele moslimvrienden had gemaakt en een boek van Malcolm X gelezen had.  “Op een dag kwam hij gewoon met de Koran thuis”, verteld Jameson. “Thuis hebben we dat steeds ondersteund. We zagen er toen niks verkeerd in. De problemen kwamen slechts later.

Jamal al-Harith

De 50-jarige al-Harith, afkomstig uit het Britse Manchester, werd gearresteerd in Pakistan in 2001, als vermoedelijke Talibanstrijder. Daarop werd hij naar het gevangenencomplex in Guantanamo Bay overgebracht. Op het moment van zijn vrijlating verklaarde David Blunkett, toen minister van Binnenlandse Zaken: “niemand die terugkeert [van Guantanamo] […] zal een werkelijke bedreiging zijn voor de veiligheid van het Britse volk“.

Al-Harith’s vrouw, Shukee Begum, reisde eerder af naar Syrië met haar vijf kinderen in een poging om haar echtgenoot te overtuigen terug te keren naar het Verenigd Koninkrijk. Ze werd echter gegijzeld, maar is uiteindelijk kunnen ontsnappen. Al-Harith werkte als web designer voordat hij in 2001 naar Pakistan afreisde voor wat hij zelf als “religieuze vakantie” omschreef. Hij is altijd zelf blijven volhouden dat hij in werkelijkheid naar Iran probeerde binnen te reizen toen de VSA het buurland Afghanistan binnenviel. Daarop zou hij gevangen zijn genomen door de Taliban die hem ervan verdachten een Britse spion geweest te zijn, aldus zijn alibi.

Bij zijn bevrijding door US Special Forces werd hij aangetroffen in een Taliban-cel. De militaire inlichtingendiensten omschreven hem als “staatsgevaarlijk voor de VSA” en “waarschijnlijk betrokken in een eerdere aanslag tegen de VSA”. In Al-Harith’s gevangenisfiche van Guantanamo Bay, die door Wikileaks online werd geplaatst, staat beschreven hoe hij naar Soedan afreisde in 1992 samen met iemand van Al Qaida.

Na zijn terugkeer naar het Verenigd Koninkrijk en zijn vrijlating verenigde hij zich met drie andere ex-gevangenen, later bekend als the Tipton Three. Ze probeerde tevergeefs een rechtszaak aan te spannen tegen de toenmalige Amerikaanse Defensieminister, Donald Rumsfeld (REP). De rechtszaak tegen de Britse staat was wél succesvol en Al-Harith kreeg een schadevergoeding van 1 miljoen pond.

‘Backlash’

De zaak zorgt nu voor heel wat controverse in de Britse politiek en sommigen roepen nu op om de ruim 20 miljoen pond aan compensaties die werd uitgedeeld aan in totaal 16 ex-gevangenen te herbekijken.