2017 wordt het jaar dat Amerika en de wereld na de woorden kennis zal maken met de daden van president Donald Trump. In de zomer van vorig jaar werd je nog uitgelachen, als je die mogelijkheid ernstig nam. Zoals ook met de Brexit. En als het dan toch gebeurt, dan gaan alle angstregisters open. Hysterische reacties zijn echter te verwachten als mensen wordt ingelepeld dat er maar één weg is naar de toekomst.

Met een open vizier hou je wel rekening met dergelijke mogelijkheden en kun je beter omgaan met de gevolgen. We hebben dus de plicht ons te hoeden voor conformisme. In deze tijden van snelle reacties ligt voor elk afwijkend geluid snel publieke afkeuring op de loer. Op die manier zitten we al vlug met een tunnelvisie en verliezen we uit het oog dat de geschiedenis kronkelig verloopt. Schokken zijn onvermijdelijk. Stop met die kreten alsof het einde van de wereld nabij is, of het nu gaat over de brexit of over Trump.

Kasplantjes

Volgens de woorden van voormalig Brits premier Harold MacMillan – “events, my dear boy” – zullen er steeds onvoorziene wendingen zijn en gaat het er dus in de eerste plaats om hoe we daarop reageren. We leven blijkbaar in een hysterische tijd waarin onmiddellijk apocalyptische beelden verspreid worden. Steevast gaan die gepaard met oproepen aan centrale banken om de geldkraan nog verder open te draaien. Alsof onze economieën kasplantjes geworden zijn die zich niet kunnen aanpassen. Alsof zich niet al eeuwenlang gebeurtenissen voordoen met een veel grotere amplitude dan dit. De rondzingende doemverhalen hebben vaak iets weg van chantage. Opmerkelijk is ook dat magisch denken. Alsof iets niet gaat gebeuren als de media maar genoeg aankondigen dat het zal leiden tot een catastrofe. Neen dus. In dit tijdsbestek is het eerder zo dat als de massamedia unisono de bevolking vertellen hoe te denken, dat dit net leidt tot een tegenreactie.

De economische turbulenties zijn één ding, de vaststelling dat we in tijden van terreur leven is toch van een andere orde. 2016 zal in België herinnerd worden als de aanslagen te Brussel maar heel Europa werd aangetast in zijn opvatting dat terreur iets van een andere wereld was.

Samenlevingsmodel

Vooral de zelfmoordaanslagen van 22 maart in Zaventem en het metrostation Maalbeek brachten ons een ongemakkelijke waarheid: er zijn mensen die ons samenlevingsmodel zo erg haten dat ze bereid zijn zichzelf op te blazen. Het begint bij sommigen toch door te dringen dat we onze waarden moeten verdedigen, willen we ze kunnen doorgeven aan onze kinderen. Echte verantwoordelijken sluiten hun ogen niet voor gebeurtenissen, ook als hun aanhangers liever hebben dat ze doodgezwegen worden. Nu is het moment om het hoofd niet meer in het zand te stoppen en in de gaten te houden welke beleidsverantwoordelijken dat ook doen. Vandaag is het moment om net aan te knopen bij de fundamenten van onze maatschappij.

We hoeven vandaag maar naar Turkije te kijken om te beseffen dat onze waarden cruciaal zijn. Hoog tijd om eraan te herinneren welke die waarden zijn. Universele mensenrechten, de vrijheid van mening en religie, vrij onderzoek en de scheiding der machten. Turbulente tijden kunnen hysterische reacties opwekken. Dan komen de verdiensten van de rechtsstaat en een degelijke grondwet naar voren als cruciale schokdempers. Ik heb al veel gepleit om meer robuustheid in te bouwen in het financieel-economische systeem. Wel, ook het maatschappelijke bestel moet rusten op stevige fundamenten. Denken dat schokken zich niet meer zullen voordoen, zou dwaas zijn.