Het hoge woord is eruit: het Verenigd Koninkrijk kiest voor een ‘harde’ Brexit. Na maandenlang de vragen van de pers en de Europese leiders over de Britse strategie te hebben ontweken heeft eerste minister Theresa May (Conservatieven) in een toespraak haar openingszet gedaan.

Niet dat er grote verrassingen te horen waren. Het was politiek absoluut onhaalbaar voor de Conservatieven om de belangrijkste motieven voor de Brexit, migratie en soevereiniteit, naast zich neer te leggen. Volledige toegang tot de eenheidsmarkt via de European Free Trade Association (EFTA) of eenzelfde relatie zoals Zwitserland heeft tot de EU impliceert vrij verkeer van personen en het aanvaarden van de jurisdictie van het Europees Hof van Justitie. Bovendien waren er al eerder geluiden te horen die op een harde Brexit wezen bij de leden van de Britse regering en May zelf zei herhaaldelijk dat Brexit wel degelijk Brexit betekent. Nu is er definitief duidelijkheid geschapen: het VK verlaat de Europese eenheidsmarkt en het vrije verkeer dat daarbij hoort.

Het VK en de wereld

Het thema van de speech, “A Global Britain”, alludeert op de nieuwe positie die Groot-Brittanië in de wereld wil innemen. Los van de EU wil ze snel nieuwe vrijhandelsverdragen sluiten om het eventuele verlies van export naar het Europese vasteland te compenseren. Prioriteit gaat daarbij uit naar het oude Britse gemenebest. Belangrijke potentiële handelspartners als Australië en vooral de VS lieten al uitschijnen dat ze hier snel werk van willen maken. De rol op het wereldtoneel die Groot-Brittanië heeft wil May alleszins niet laten verminderen. De referentie naar het Britse kernwapenarsenaal maakte dat duidelijk.

De deal met Europa

In haar speech sprak ze ook over het akkoord dat moet gesloten worden met de EU, wat zoveel mogelijk continuïteit zou moeten waarborgen voor de toegang van Britse bedrijven tot de Europese markt. Ze pleit dus voor een vrijhandelsakkoord, zoals CETA, en een associatieovereenkomst met de douane-unie. Daarbij pint ze zich niet vast op de uitkomst van de onderhandelingen en gaf ze zichzelf nog een slag om de arm door zich compromisbereid op te stellen wat betreft de vier Europese vrijheden (vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal). Dus ook wat betreft het vrij verkeer van personen. Het enige echte nieuws uit de speech was dat ze het uiteindelijke akkoord zou voorleggen aan beide parlementaire kamers.

De Britse regering heeft er dus voor geopteerd om de “out”-stem als een stem tégen migratie te zien. De voorgestelde strategie vloeit daar dan logischerwijs uit voort. Het politiek kapitaal van May om haar plan door te duwen is alleszins vrij groot. Nadat David Cameron zijn partij in chaos had gestort door ontslag te nemen en de warrige voorzittersverkiezingen, is haar positie momenteel ongecontesteerd. De eerste minister vat de onderhandelingen aan met ruime steun binnen haar partij. Opvallend, aangezien het thema Europa altijd een grote splijtzwam is geweest bij de Conservatieven. Dat Labour de facto hara kiri gepleegd heeft door Jeremy Corbyn te verkiezen als leider heeft alleszins behoorlijk geholpen.

Manoeuvres van Verhofstadt

In ander Europees nieuws: Verhofstadt blijft proberen. De bereidheid waarmee hij zijn ideeën verkondigt om ze vervolgens aan te passen als de politieke omgeving verandert, is niet gekrompen. Na jarenlang de populistische vijfsterrenbeweging weg te zetten als de nagel aan de Europese doodskist zag hij een opportuniteit om het stemgewicht van ALDE te vergroten in de aanloop naar zijn voorzittersverkiezing in het Europees parlement. Opeens waren de populisten potentiële liberalen, om dan niet veel later toch maar weer onverenigbaar te zijn met de “Europese waarden” waar de ALDE voor staat, omdat delen van de ALDE-fractie niet even pragmatisch waren als Verhofdstadt en Grillo toch niet zagen zitten.

Een Europese topfunctie is al langer een droom van Verhofstadt. Na de ratificatie van het verdrag van Lissabon zag hij zichzelf al als de gedoodverfde eerste Europese president. De George Washington van het oude continent. Dat liep uit op een sisser. Tijdens de laatste Europese verkiezingen trachtte hij zichzelf te verkopen als potentiële kandidaat voor het voorzitterschap van de commissie, naast Juncker (EVP) en Schulz (S&D). Niet dat dat toen waarschijnlijk was. Recent deed hij dus opnieuw een gooi. Dit keer voor het voorzitterschap van het parlement, waarvoor hij steun zocht bij de linkerzijde. Uiteindelijk koos hij toch maar eieren voor zijn geld na een nachtelijke deal met de Christendemocraten. De Italiaan Antonio Tajani (van het rechtse Forza Italia, zit in de Europese Christendemocratische fractie EVP) werd de nieuwe voorzitter. De socialisten waren hierom boos. Het kostte hem bijna de enige Europese topjob die hij gehad heeft: die van Brexit-onderhandelaar.