Een nieuw begin betekent nieuwe gezichten. Tijd dus voor een korte voorstelling, en een eerste tip van de sluier gelicht over het leven in de Verenigde Staten, “The Greatest Country on Earth”, door de ogen van een Vlaming.

14 jaar geleden werkte ik een jaar lang in Mexico voor een missieproject onder kinderen. Daar leerde ik Mike kennen, die een goede vriend werd. Via hem werd ik uitgenodigd om een week in New Jersey te komen, onderweg naar huis vanuit Mexico. Daar kwam ik Melissa tegen, en de rest, zoals men hier zegt, ‘is history’. Ik woon nu al twaalf jaar in de VS, eerst onder visum, dan met een ‘Green Card’, en sinds een 5-tal jaar als staatsburger. Mijn eerste 25 jaar in Sint-Niklaas en Gent liggen aan de basis voor mijn Europees/Vlaamse kijk. Daarnaast geven mijn jaren in de VS een degelijk inzicht in dit land. Voet stevig aan wal dus aan beide kanten van de Atlantische Oceaan.

Er zijn vele manieren om de mij dikwijls gestelde vraag “Hoe is het daar anders dan hier?” te beantwoorden. Als het een beleefdheidsvraag is, is mijn repliek steevast “Anders, maar hetzelfde. En hetzelfde, maar anders.” Maar als er echte belangstelling (en tijd) is, zijn er interessante aspecten die ik dan graag verder benadruk.

Hetzelfde, maar anders

Een eerste vaststelling als immigrant, is dat mijn beeld over België een stilleven uit 2004 is. Alle ontwikkelingen na dat jaar heb ik niet langer actief mee beleefd en zijn aan mij voorbij gegaan. Een paar jaar geleden was ik te gast in ‘Café Cadieux’ in Detroit. Dit is een prachtig Vlaams cafeetje middenin Amerika waar men trots hun minstens 100-jarige Vlaamse wortels bewaart. Eén van de attracties in het café is het ‘feather bowlen: een voorloper van het kegelspel. In dit spel moet men halfbolvormige houten schijven over een baan van gestampte aarde zo dicht mogelijk tot bij een pluim aan het andere einde van de baan rollen. Men sprak mij daarover aan alsof het een vanzelfsprekendheid was, die ik, als recht-van-de-boot-afkomstige Vlaming uiteraard moest kennen en beheersen.

Ik realiseerde me dat dit een herinnering was van hun groot- of overgrootouders die dit spel kenden vanuit hun volksfeesten, en dat het een gril van het lot was waardoor dit spel tot de huidige dag overleefde bij hun nakomelingen. Hun tradities en herinneringen kwamen uit het Vlaanderen van 1900, en stonden stil in de tijd, in ere gehouden zonder veel verdere evolutie. Op dat moment leek me dat een interessante academische curiositeit en sociologische vaststelling.

Tot ik iets later zelf terug in België op bezoek kwam, en ik plots merkte dat ik niet meer thuis was. Ik kende mijn weg nog, beheerste de taal nog volkomen, kende de geplogenheden, maar ik miste iets. De algemene smaak wat kledij betreft, de gespreksonderwerpen, de gevoeligheden waren bijvoorbeeld allemaal net iets opgeschoven. En ik was blijven staan. Toen werd die academische curiositeit plots heel persoonlijk. Mijn ‘artefacten’ zijn niet zo oud en mooi als het feather bowlen, maar genoeg om mij een buitenstaander te maken in mijn eigen vaderland. Hetzelfde, maar anders.

Anders, maar hetzelfde

In de VS zelf ben ik, als goede Vlaming, succesvol geïntegreerd in mijn nieuwe gemeenschap. Toch merk ik dat er verschillen zijn die blijven. Men heeft het bijvoorbeeld vaak over ‘white privilege’. Hiermee wil men zeggen dat de VS inherent racistisch is en de blanken vanuit het systeem zelf louter omwille van hun huidskleur bevoordeeld worden. Toen ik als verse immigrant echter werk aan het zoeken was, eindigden mijn inspanningen vaak op frustratie. Dit zelfs met oerblanke huid en met een c.v. die opviel en degelijk was, met bijvoorbeeld een talenkennis die met nagenoeg zekerheid beter was dan heel wat Amerikanen.

Mijn bescheiden succes gaat immers niet om mijn huidskleur, maar om de netwerken waar ik toegang toe heb. Als verse immigrant, iets wat doorgaans volkomen ontbreekt. Zelfs nu, na 12 jaar, zijn er netwerken en sociale overgangsrituelen die nog steeds buiten bereik liggen. Het zijn mijn zoons echter die reeds volop daaraan aan het werken zijn. Dit is trouwens een dynamiek die ik ook aan den lijve ondervond in Mexico, en die buitenlanders in België zonder twijfel ook moeten doorworstelen. Anders, maar hetzelfde.

Dit zijn uiteraard slechts korte samenvattingen vanuit persoonlijke observaties. Er valt veel meer te zeggen over deze en andere gerelateerde onderwerpen. Het gebruik en het nut van vooroordelen vormt bijvoorbeeld een heel interessant onderwerp. Maar dat zal voor later moeten zijn.

  • Luc Vanraes

    en ja, dat vind ik ook als ik over de plas vlieg en daar toekom, in de US, alles is hetzelfde, maar toch zo anders ! …