In dit derde en laatste deel over het Nederlandse politieke landschap, staan we stil bij de nieuwe partijen. Nederland kent zowat het meest proportionele kiessysteem ter wereld. Dit mondt uit in een resem aan politieke nieuwkomers. De Partij voor de Dieren en 50Plus bestaan al enkele jaren. VNL, GeenPeil, Forum voor Democratie, Nieuwe Wegen en DENK doen in maart 2017 voor de eerste keer mee aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Zij mogen onderling, maximaal, een vijftal zetels verdelen. Vooral op rechts wordt het druk.

De Nederlandse verkavelingspolitiek heeft veel weg van een Baboesjka. Uit een kleinere pop ontstaat steeds een nog kleinere pop. In 2002 werd bijvoorbeeld een partij opgericht die focust op dierenrechten, weg van GroenLinks. Sinds 2006 heeft PvdD (Partij voor de Dieren) twee verkozenen in het Nederlandse Parlement. Dat kunnen er bij de verkiezingen, voorjaar 2017, tot wel vijf worden. Ook de ouderenpartij (50Plus) – opgericht in 2009 door Jan Nagel, die vroeger nog tot de PvdA behoorde en later oprichter werd van onder andere Leefbaar Nederland, met Pim Fortuyn als kortstondig lijsttrekker – lijkt een blijver. 50Plus heeft momenteel slechts één verkozene in de Tweede Kamer. Door een populistische boodschap – “de ouderen leveren het meeste van alle bevolkingsgroepen in” – moet 50Plus stemmen kunnen halen bij de oudere SP- en PVV-stemmers. De partij wordt gepeild op minstens vijf zetels.

DENK: etnische profilering

Of Nieuwe Wegen, de sociaaldemocratische afsplitsing van de PvdA, onder leiding van Jacques Monasch, genoeg stemmen weet te halen voor één zetel, is nog maar zeer de vraag. Interessanter is het fenomeen DENK, eveneens een afsplitsing van de Partij van de Arbeid. Oprichters zijn de PvdA-verkozenen Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk die uit de PvdA gezet werden, omdat zij zich niet aan de partijlijn hielden aangaande integratie en migratie. De groep DENK wist zich vervolgens handig te positioneren. De partij krijgt al maandenlang buitenproportioneel veel media-aandacht. In de thema’s van racisme en discriminatie worden ze door de media aanzien als een referentie.

Boegbeeld van de beweging is sinds een tijdje Sylvana Simons, een allochtone presentatrice. Dat laatste lijkt een belangrijke factor in de media-aandacht: als potentieel slachtoffer gaat Simons hevig de strijd aan tegen wat DENK ziet als een groot probleem in Nederland: racisme.  De tijd lijkt rijp te zijn voor DENK. De beweging vult een politieke leemte door etnische profileren en dat trekt heel wat media-aandacht. Het is goed mogelijk dat we hetzelfde fenomeen met succes zullen zien in Vlaanderen rond figuren als bijvoorbeeld Youssef Kobo of Dyab Abou Jahjah. Al zit in België de kiesdrempel danig in de weg. Dat probleem kent DENK in Nederland niet en dus zal de kleine partij, gezien de demografische samenstelling van Nederland, vast en zeker goed zijn voor één, twee of zelfs drie zetels.

VNL, Geen Peil, FvD: de puinhopen van rechts

Na de ‘minder-Marokkanen-uitspraak’ van Geert Wilders, beslisten parlementsleden Joram Van Klaveren en Louis Bontes om uit de PVV te stappen. Samen met voormalig PVV-Europarlementslid Laurence Stassen richtten zij Voor Nederland (VNL) op. De partij positioneert zich tussen VVD en PVV in. De partij mikt op kiezers die enerzijds de VVD economisch te weinig liberaal zijn gaan vinden. Zo bepleit VNL een vlaktaks en wil zij af van talloze subsidies en andere aftrekposten. Anderzijds is zij er voor de stemmers die Wilders te radicaal vinden op het multiculturele terrein. In theorie is er ideologisch ruimte voor een partij als VNL. Het succes in 2007 van het Belgische rechtsliberale Lijst Dedecker – dat tussen N-VA en VB inzit – bewees dit (even) in Vlaanderen. In de praktijk valt het af te wachten of VNL daadwerkelijk zetels in de wacht kan slepen. Gezien de gepolariseerde kiesstrijd tussen VVD en PVV is het lastig voor VNL om haar plek als volwaardige speler in het debat op te eisen en zich tussen de twee groten in te manoeuvreren.

De rechtse journalist Jan Roos, thans lijsttrekker voor VNL, krijgt sinds kort bijkomend kapers op de kust. Thierry Baudet, de “belangrijkste intellectueel van Nederland”, vervormde namelijk zijn persoonlijke denktank, Forum voor Democratie, tot een politieke partij.

Ondanks dat Baudet meermaals aangaf nooit in de actieve politiek te zullen stappen, “dwingt het landsbelang hem daar nu toe”, zo stelde hij bij BNR-nieuwsradio, 16 december jl. De publicist lijkt daarbij druk in de weer te moeten zijn om te bewijzen waarom Forum voor Democratie anders is dan VNL. Baudet beweert wel dat hij conservatief is en VNL klassiek-liberaal, maar in realiteit vissen beide partijen in dezelfde vijver. Dat is de vijver waar eerder de TON van Rita Verdonk met man en muis verging…

Tot overmaat van ramp – voor Baudet en Roos – besliste Jan Dijkgraaf, bekend als columnist bij Metro, om evenzo deel te nemen aan de komende verkiezingen, met zijn vehikel Geen Peil (de politieke spin-off van het politiek incorrecte internetmedium Geen Stijl). De geloofwaardigheid van Dijkgraaf werd vanaf dag één van zijn politieke loopbaan sterk geraakt. Jan Nagel, partijvoorzitter van 50Plus, verscheen droog voor de camera’s en las een brief van Dijkgraaf voor: in november had die laatste nl. nog gesolliciteerd voor een plek op de lijst bij 50Plus. Geen Peil voerde eerder – met Roos en Baudet overigens – campagne tegen het vrijhandelsverdrag met Oekraïne. De drie rechtse nieuwkomers hebben nu onderling met elkander de strijd aangebonden. Het zou ergens logisch zijn moesten Geen Peil, FvD en VNL fusioneren. Echter, zo’n scenario zit er voorlopig niet in. Maar als men niet oplet, halen VNL, Geen Peil en FvD in maart elk nul zetels, grote ego’s of niet.