Congo in crisis? Minister Vandeput (N-VA) reageert

0
2523

In Congo, tot 1960 een Belgische kolonie, is Joseph Kabila, zoon van voormalig president Laurent-Désiré Kabila, nog steeds president. Dat gaat tegen de wet in, want de Grondwet van Congo voorziet maximaal twee ambtstermijnen voor de president. De tweede termijn is voor Kabila sinds maandag 19 december verstreken. Nieuwe verkiezingen zijn echter pas voorzien voor het jaar 2018. En dus bevindt Congo zich in onzeker en gevaarlijk vaarwater…

Sinds de moord op Laurent-Désiré Kabila in 2001 door een van zijn eigen ‘kadogo’s’ (kindsoldaten), is zijn zoon Joseph Kabila aan de macht. Kabila junior was tot op dat moment aanvoerder van een eigen eenheid kadogo’s.

De Tweede Congolese Oorlog – ook wel de Afrikaanse wereldoorlog genoemd omdat er zoveel landen bij betrokken waren – ving in ’98 aan in de nasleep van de Rwandese genocide. Zoon Kabila wist de oorlog in 2003 te beëindigen door een akkoord te sluiten met onder meer president Paul Kagame van Rwanda. Congo werd echter militair gesproken nooit echt onder controle gebracht: er bestaan tot vandaag conflicten met Mai-Mai en geregelde opstoten in Oost-Congo. Hierdoor heeft het Centraal-Afrikaanse land ook onder de huidige president altijd een zekere instabiliteit of erger moeten verdragen.

Stevig aan de macht

Foto: Shutterstock. Joseph Kabila.
Foto: Shutterstock. Joseph Kabila.

Zittend president Kabila is intussen al 15 jaar aan de macht. Hij groeide op in ballingschap in Tanzania, waar hij naar een militaire school ging. Nadien studeerde hij aan de Makerere-universiteit in Oeganda. Toen hij in 2001 de macht greep, werd hij de eerste wereldleider geboren in de jaren ’70. Pas in 2006 werden verkiezingen georganiseerd, die hij won. In 2011 won hij nogmaals de presidentsverkiezingen. Maar verkiezingen of niet, net zoals vader Kabila gebruikt hij geweld en cliëntelisme (gunsten geven met publieke middelen aan politici of mogelijke rivalen) om aan de macht te blijven. Het parlement onder Kabila stemde bijvoorbeeld geregeld voor loonsverhogingen, maar verwaarloosde andere verantwoordelijkheden.

De spelers

In de tijd dat hij aan de macht is, heeft Kabila heel wat politieke tegenstanders verzameld:

Tchisekedi in 2011 (Foto: Wikipedia - Nicolas Pinault/VOA)
Etienne Tshisekedi in 2011 (Foto: Wikipedia – Nicolas Pinault/VOA)

Er is de bejaarde Étienne Tshisekedi wa Mulumba die de sociaaldemocratische UDPS leidt, dé oppositiepartij. Niettegenstaande peilingen die uitwijzen dat 75 procent van de bevolking in Congo zich identificeert als lid van deze partij, bezet de UDPS slechts 41 van de 500 zetels in het parlement.

Tshisekedi is al actief in de politieke ontwikkeling van Congo sinds de onafhankelijkheid t.o.v. België in 1960. Dat levert hem heel wat morele autoriteit op, maar meteen ook een groot probleem. Door zijn hoge leeftijd (84) wordt hij als een minder valabel alternatief voor Kabila ingeschat. In 2014 werd hij nog opgenomen in België voor medische behandelingen. Pas in de zomer van 2016 keerde hij terug naar Congo, waar hij door een massa aanhangers werd ontvangen.

Foto: Wikipedia. Katumbi.
Foto: Wikipedia. Katumbi.

Maar er is ook de jonge(re) Moise Katumbi (51), de voormalige gouverneur van de rijke koperprovincie Katanga (dat zich in 1960 trachtte af te scheiden en daarbij door België werd gesteund). Deze eigenaar van voetbalclub TP Mazembe in Lubumbashi verblijft voorlopig in ballingschap sinds hij werd veroordeeld voor fraude. Rond de persoon van Katumbi blijft een geur van corruptie hangen. Toch is de man volgens de meest recente peilingen de populairste politicus van het land. Hij riep de afgelopen dagen verschillende malen op tot een aftreden van Kabila, maar zei niet te willen terugkeren uit bekommernis voor vrede en stabiliteit.

Gezien de achtergrond, eigenschappen en modus operandi van de drie grote spelers valt het moeilijk te zeggen dewelke het meest stabiele Congo kan opleveren en de beste relaties met België en de rest van Europa.

Geweld?

Sommige commentatoren voorspelden dat het land opnieuw zou afglijden in een burgeroorlog indien Kabila niet zou aftreden op 19 december. Kabila is niet afgetreden en er is (voorlopig) geen sprake van een burgeroorlog. Toch is er in niet geringe mate geweld. Politie en (para)militairen zijn in hoge mate gemobiliseerd en bewaken overal in het land posities van strategisch belang. Er werden inmiddels honderden mensen gearresteerd (275 volgens politiebronnen, 600 volgens andere).

Tijdens protesten in Kinshasa dinsdag werd er met stenen naar de autoriteiten gesmeten. Het leger schoot er met scherp. In Lubumbashi in het zuiden werden minstens twee doden gerapporteerd: één politieman en één betoger.

Volgens een mensenrechtenactiviste zijn intussen al minstens 26 doden gevallen.

De afgelopen dagen bleven winkels dicht en werd een strenge censuur op het internet toegepast. Toch zijn er al tekenen merkbaar van normalisatie. Donderdagochtend 22 december werden winkels in Kinshasa alweer geopend. Mogelijk zijn de oppositiegroepen minder krachtig dan verwacht of is de macht van Kabila beter geconsolideerd dan men had ingeschat.

Verhouding België

Als voormalige kolonisator heeft België een ingewikkelde relatie met Congo. In 2005 en 2008 haalde België nog de wrevel van Congo op haar nek met de uitspraken van toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht (Open Vld). Die twijfelde eraan dat er competente bestuurders in Congo waren. De Gucht wees Kabila op de noodzaak van goed bestuur voor “alle burgers, en niet alleen voor een kleine elite.”

Vandaag wonen er nog zo’n 4.000 Belgen in Congo, voornamelijk in Kinshasha. Dat betekent dat België een blijvend belang heeft in Congo, naast de economische banden.