De verkiezingen in Amerika lanceerden het balletje in de roulette. Het zal nog rondjes draaien tot einde januari, dan pas weten we in welke wereld we echt wakker werden. Donald Trump lijkt onvoorspelbaar en vooral in Azië stelt men zich vragen. Trump’s telefoontje met de president van Taiwan droegen al bij tot de onzekerheid want China erkent Taiwan niet.

Les jeux sont faits, rien ne vas plus

Heel wat Aziaten zijn verzot op gokken, op wedden en (vals) spelen: roulette, black jack, mahjong, lotto, krekels- en hanengevechten; de lijst is te lang voor deze rubriek. Maar welke gokker waagt er vandaag geld op de vraag, hoe Trump zal omgaan met Azië. Geen journalist, denktank’er of politicus riskeert zijn reputatie met een uitspraak die hij straks misschien moet inslikken.

Van de nieuwe president worden duidelijke keuzes verwacht. In de conflicten in de Zuid-Chinese Zee en in de Oost-Chrinese zee, zitten de spelers al jaren in een patstelling over een stel eilandjes.

Meer speldenkoppen dan eilanden

We hebben het over enkele tientallen speldenkopjes, grotendeels lava-opstootjes of klippen, zelden groter dan een tennisbaan of een voetbalveld, enkelen met een regenwatervijvertje, maar niet met een zoetwaterbron, laat staan een rivier. Hun namen werden bedacht door de Franse en de Engelse zeevaarders, die ze niet in kaart brachten als pleisterplaatsen, maar als gevarenzones die vermeden moesten worden: de Senkaku (Diaoyu) in de ‘East China Sea’, en de Scarborough Shoal, de Spratly Islands en de Paracels in de ‘South China Sea’.

Vandaag vormen ze een casus belli in een (voorlopig nog) diplomatieke koude oorlog. Alle kustlanden maken aanspraak op een of meer van die atollen. China speelt de hoofdrol. Japan, Taiwan, de Filippijnen, Malaysia en Brunei zingen contrapunt in koor.

Het strategisch belang van die eilandjes mag niet onderschat worden. Wie soeverein is over zo’n eiland heeft, naar maritiem recht, de controle over een gebied van twaalf zeemijlen, en bezit economische rechten op tweehonderd zeemijlen rond het eiland.  Navigatie doorheen die eerste zone valt onder de controle wie desbetreffende soevereiniteit uitoefent. Voor een speldenkopje in de Chinese Zee geldt hetzelfde maritiem recht als voor pakweg de veel grotere Britse eilanden of Australisch eiland.

Minder nuttig na fracking

Tien jaar geleden had kibbelen over die speldenkopjes veel zin, want iedereen geloofde in de mythe van een Eldorado van olie en gas dat wachtte op conquistadores. Fracking of ontginning van schaliegas maakte definitief een einde aan die mythe. De technologie van het hydraulisch fractureren heeft wereldwijd de spelregels gewijzigd in de olie-industrie. Ondanks de achterhoedegevechten van OPEC is het onwaarschijnlijk dat in de nabije toekomst een vatte ruwe olie nog veel boven de prijs van $50 zal stijgen.

Gebeurt dat tijdelijk wel, dan drinken de frackers champagne, want de gasprijs (uitgedrukt in equivalenten) is er aan gekoppeld, en velen van hen zitten, op vlak van het terugverdienen op hun inversteren nog in een kwetsbare grijze zone. De glorierijke industrie van de peperdure offshore platforms of olieplatforms (toen ruwe olie nog $ 150 per vat kostte) is tanende.

Aan de huidige prijs is de ontginning van olie alleen nog rendabel onshore, want het naar boven halen van schaliegas wordt met de dag goedkoper, en zowat onder ieder land ter wereld slapen reserves. Alleen in gebieden met voldoende stabiliteit, is deep drilling nog rendabel, zoals bijvoorbeeld in Amerika of in Saudi-Arabië en in de Emiraten rond de Arabische Golf.

En dus om terug te komen op de eilandjes: geen Shell, Exxon of BP, zal honderden miljoenen dollars gokken op potentiële olie onder betwiste eilandjes. De tijd van de hard nosed risicokapitalisten die in de zestigerjaren gokten op de Noordzee (en er grof aan verdienden) is voorbij. De nieuwe start-ups in het olie- en gasgebeuren, zoeken hun fortuin in de technologie van de fracking.

Waarom dan, prestige?

Waarom wordt in de Chinese Zee dan nog gekibbeld over maritieme controle?  De buurlanden waren het niet eens met China toen het zijn maritieme grenzen hertekende, en de rechters in het Internationale Gerechtshof in Den Haag stelden China in het ongelijk. China zei vooraf de uitspraak niet te erkennen. De rechters in Den haag zijn ver weg van de bedden van de machthebbers in Peking. Maar toch zal China dit als een kaakslag ervaren.

Recentelijk tekende China eenzijdig (in functie van speldenkopjes die het in bezit nam) een correctie op zijn ADIZ (Air Defense Identification Zone) in de Oostelijke Chinese Zee. Vliegtuigen, zowel civiele als militaire, moeten zich melden en toestemming verkrijgen, vooraleer ze de ADIZ binnenvliegen. Door China’s gecontesteerde zet overlappen nu de luchtzones van China en Japan in een aantal plaatsen. Al de dag nadat China zijn ADIZ uitbreidde, vlogen B-52-bommenwerpers het ‘verboden’ luchtruim binnen, op lage hoogte, en uiteraard zonder ‘toestemming.’ Inmiddels draait de marine van de VS rondjes in de buurt.

Op zee werd het al warm. Schoten werden afgevuurd (over de boeg zoals dat heet) een militaire vlieghaven werd aangelegd op een kunstmatig eiland, het olieplatformincident in 2014, en het voortdurend kontjesgesnuffel tussen de marine van de VS en de Chinese vloot.

Het is weinigen opgevallen, maar het conflict escaleert in Azië. China zit verveeld met het, wat zij ziet als arrogante, optreden van de Amerikaanse politieman die hun nieuwe spelregels niet accepteert.

Foto: Wikipedia. de 19de eeuw was voor China de eeuw van vernedering.
Foto: Wikipedia. de 19de eeuw was voor China de eeuw van vernedering.

De marine en luchtmacht van de VS komen er duidelijk maken dat de basisrechten van het maritieme recht, en de vrijheid van navigatie (vastgelegd in de zeventiende eeuw door Hugo Grotius) ook gelden in de Chinese Zee. Obama kreeg hierdoor de sympathie van China’s buren, en van China het verwijt, dat hij in bilaterale conflicten tussen China en zijn buren, vaak de kant van de buurman kiest. In China wordt veel werk gemaakt van het nationale prestige (om de eeuw van schande te vergeten).

China vraagt zich af: waar Obama allemaal tijd voor heeft, naast zijn gepercipieerde taak als politieman in het Nabije Oosten, in Afghanistan en andere oorlogen en als leider van de NAVO, waar Europa onder de Amerikaanse paraplu schuilt, maar niet eens de helft van zijn huur betaalt. Men suggereert dat de aftredende president ver van huis met de spierballen rolt, om zijn falende binnenlandse politiekte verdoezelen. Dit lijkt weinig waarschijnlijk.  De ver-van-een-Amerikaan-zijn-bed-show kwam in de VS amper aan bod.

Hoe reageer je, wanneer je als de snelst groeiende locomotief ter wereld, geprovoceerd wordt door een grotere bullebak? Juist! Je stelt een vliegdekschip in dienst en bouwt je vloot uit. En dat is exact wat China aan het doen is.

Sino-Amerikaanse verstandhouding

Een ding is duidelijk. Een stabiele Sino-USA verstandhouding is de sleutel tot de vrede in Azië. Maar tot einde januari moeten we proberen wijs te raken uit de tegenstrijdige tweets van Trump. Enerzijds zegt hij dat de VS nooit in een nieuwe oorlog stappen die voor de VS irrelevant is. Anderzijds stelt hij dat de Amerikaanse vloot moet groeien van 272 naar 350 eenheden. Waar gaat men die grotere vloot rondjes laten draaien? Richting China?

Alleen Trump weet het. Of niet?

  • 方腾波

    Vreemd toch dat de Nansha (Spratly) and Xisha (Paracel) eilanden, al euwenlang gebruikt door Chinese vissers, na WOII door de US erkend als Chinees, begin de jaren ’70 plots door de US niet meer als Chinees beschouwd worden. Vreemd …
    Door de Amerikaanse agressieve gunboat-policy zijn ze hun bondgenoot de Filippijnen kwijtgespeeld. Donald Trump kan geen kant uit: door de realpolitik van de Chinezen zullen de Nansha (Spratly) and Xisha (Paracel) eilanden geheel ligitiem Chinees grondgebied zijn.