Als gevolg van een petitie van zwarte studenten aan de Engelse Queen Mary University (Q.M.U.) verwijderde het instituut twee gedenkplaten ter ere van Leopold II, die eraan herinnerden dat de vorst de eerste steen van het gebouw legde. Momenteel zijn ze ondergebracht in een archief. Hoewel het weghalen van deze herdenkingssymbolen geen nieuw gegeven is, blijft het (al dan niet sterk uitgesproken) reacties loswrikken in diverse hoeken van de samenleving.

De laatste jaren proberen (vooral Westerse) naties anders om te gaan met hun koloniale verleden. Bepaalde symbolen uit het verleden, in de vorm van standbeelden en vlaggen, dienen volgens beleidsmensen en drukkingsgroepen uit het openbare leven verwijderd te worden. Politici in Amerika proberen bijvoorbeeld vlaggen van de Zuidelijke Confederatie van de Verenigde Staten te weren uit het openbare leven, omdat ze gezien worden als symbolen van onderdrukking en slavernij.

Veelal ligt het doel echter verder en zijn ook musea het mikpunt. Tegen dit drastische Amerikaanse beleid kwam de laatste jaren protest. Onder andere het Gettysburg Museum of History verkondigde eerder dit jaar: “We would rather be historically accurate than politically correct.” (“We zijn liever geschiedkundig accuraat dan politiek correct”). Ook was er vorig jaar de ‘Rhodes must Fall’ campagne aan de Oxford University. De campagnevoerders ervoeren het standbeeld van de 19de-eeuwse imperialist Cecil Rhodes als een goedkeuring van het kolonialistische beleid van de Britten in Zuid-Afrika. Tot op heden is dit standbeeld niet verwijderd, maar de plakkaten van de Q.M.U. vormen een mogelijk precedent voor een beleid met als doel artefacten met betrekking tot het koloniale verleden uit het dagelijkse leven te doen verdwijnen. Duidelijk is dat in de Angelsaksische wereld het koloniale verleden gevoeliger ligt dan op het Europese vasteland.

Wie en waarom

Professor Kaat Wils van de KUL verklaart dat de negatieve visie op deze symbolen aansluit bij het neo-modern historisch besef dat doorbrak in de jaren zestig. Echter is het pas sinds de laatste jaren dat dit besef weer voluit de kop opsteekt en een radicale breuk van de eigen tijd met een bepaalde periode in het menselijke verleden propageert. Dat verleden zou een vat zijn van menselijk falen en gruwel, gekenmerkt door onder andere kolonialisme en slavernij. Historische perioden worden echter steeds met het heden vergeleken aan de hand van de statuten van de universele mensenrechten, die pas werden opgesteld na 1945. Daardoor is vrijwel elke episode van het menselijk verleden gekenmerkt door enige onderdrukking, eigen aan die periode.

Ideaalbeeld als historisch criterium

Criticasters van standbeelden en gedenkplaten proberen hun ideaalbeeld van een samenleving, die gebroken heeft met haar koloniale verleden, te verwezenlijken door hier afstand van te doen. Voor sommigen is een kritische boodschap plaatsen bij een standbeeld van onder andere Leopold II voldoende, anderen kiezen ervoor om een beeld of straatnaam resoluut te verwijderen, omdat het volgens hen ongepast is. Deze tweede visie wordt meer gedragen aan de linkerzijde van het ideologische spectrum. In de vorm van actiegroepen gaat men ervan uit dat plakkaten en standbeelden wegnemen uit het straatbeeld helpt om bevolkingsgroepen samen te brengen. Deze groeperingen (zoals bv. LABO vzw) blijken zich meer te richten op ludieke acties dan op overleg met gemeentebesturen en andere bevoegde instanties.

Dirk Hoebeek, advocaat en actief bij IRZOG vzw, is van mening dat deze kleine acties hun nut hebben, maar ging zelf een stap verder. Met gelijkgezinden spande hij al een proces aan tegen de stad Gent, omdat het bestuur weigerde een standbeeld van Leopold II te verwijderen. De rechter oordeelde echter onder andere dat zolang het Belgische regime van de monarchie bestaat, een eerbetoon niet dient te verdwijnen. Ook zijn aanvraag bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens leidde tot niets en tot vandaag is in België aan geen standbeeld van de vorst geraakt. Al werd in Halle in 2009 een bijkomende tekst bij een beeld geplaatst die duidde op het koloniale beleid van de koning.

Leopold II weggegumd.

  • Jos

    Het Fochplein in Leuven…

    • de Baetselier

      is al weg !!!

      • Jos

        Dat bedoelde ik net. Vooral onder invloed van L. Tobback. Ik wist zelfs niet wie Foch was en ben in Leuven geboren en naar school (en unief) geweest. Laat de dingen toch voor wat ze zijn…

  • rony stokart

    In navolging van Leopold -weg, nog een paar “voor de hand” liggende te verwijderen namen: Kennedytunnel, Rooseveltplaats, Montgommeryplein, Churchillaan… enz.

  • Jantje

    Indien we overal alle verwijzingen naar echte of vermeende historische (oorlogs)criminelen/massamoordenaars/despoten moeten verwijderen, zijn we niet ver meer af van de stompzinnige redenering van IS dat historische beelden en sites opblaast omdat deze niet in hun huidige denkwereld passen. Geschiedenis is geschiedenis: duiden en er lessen uit trekken is niet hetzelfde als onder de mat vegen…