Het Britse kernprogramma krijgt er dus een nieuw hoofdstuk bij. Daar besliste een ruime meerderheid in het Lagerhuis over. De beslissing blijkt echter eerder rond prestige dan strategie te draaien, overigens overgoten met een gepeperde politieke saus.

Net als haar voorgangers doorliep Theresa May als kersverse Britse premier enkele vaste rituelen. Eén ervan is dat het hoofd van de strijdkrachten haar uitlegt hoe ze precies de ‘rode knop’ moet gebruiken. Een spreekwoordelijke druk hierop zorgt voor het bevel Britse kernwapens te lanceren. Daarnaast moest ze een ‘Letter of Last Resort’ schrijven, een handgeschreven instructie voor de vier duikbootcommandanten met kernwapens aan boord voor het geval het thuisland vernietigd werd. Een wat morbide verplichting, maar ze is eigen aan de functie. En zoals het ernaar uitziet nog voor heel wat jaren.

Het eerste grote optreden van Theresa May in het Britse Lagerhuis had betrekking op de toekomst van dat Britse kernprogramma, doorgaans naar de gelijknamige Tridentraket genoemd. Op zich werd de beslissing er een vervolg aan te breien reeds in 2007 genomen en in 2013 bevestigd, maar sindsdien wijzigden de omstandigheden. Niet alleen dikte het kostenplaatje behoorlijk aan, tegelijkertijd werden de begrotingsmiddelen schaarser. Een combinatie van beide zou ervoor zorgen dat Trident zowat een kwart van het hele aankoopbudget zou gaan opslorpen. Een gegronde reden om de hele kwestie terug voor het parlement te brengen, dacht May’s voorganger Cameron. Maar er speelden ook andere politieke motieven.

Verdeeld Labour

Zoals verwacht werd de beslissing probleemloos goedgekeurd: 472 parlementsleden stemden voor, 177 tegen. De instemming aan Conservatieve kant was unaniem, enkele uitzonderingen buiten beschouwing gelaten. Hun bezwaren waren bovendien niet principieel, maar focusten op de kostprijs van het project. Voor Cameron was het agenderen van de stemming een manier om de rangen te sluiten bij de Tory’s, geen overbodige luxe na alle Brexit-toestanden. En tot op zekere hoogste slaagde hij daar ook in, zij het dat hij niet verwacht had het gebeuren niet langer als eerste minister maar als ordinaire backbencher te moeten volgen.

Bij Labour zag het plaatje er helemaal anders uit. Het stemgedrag van de partij – officieel heette het dat iedereen een free votekreeg en dus vrij naar eigen geweten mocht stemmen – was een prima weerslag van de verscheurende verdeeldheid waarmee ze worstelt. Partijleider Corbyn stemde tegen, maar meer dan de helft van de 230 Lagerhuisleden stemden voor of onthielden zich. Betekenisvol is dat Angela Eagle en Owen Smith, beide challengers van hun partijleider, voor de nieuwe duikboten stemde.

Het debat stelde May in staat eens fors uit de hoek te komen. Op een vraag van een Schots lid van de SNP of ze bereid zou zijn een aanval uit te voeren die het leven zal kosten aan honderdduizend onschuldigen, antwoordde ze zonder aarzelen “yes”. Onmiddellijk voegde ze eraan toe dat het tot de essentie van zo’n afschrikking behoort. Dit kan pas efficiënt zijn als de tegenstander weet dat we bereid zijn er daadwerkelijk gebruik van te maken. Zo niet, heeft het geen zin. Het is een klassiek argument voor het hele project. Maar hoe realistisch is dit in de huidige omstandigheden?

Relikwie van de Koude Oorlog

In de huidige wereld tekenen de VS en Rusland samen voor 93 procent van alle kernkoppen, zo’n 15.000 in totaal, 10.000 minder dan een decennium geleden. Tegen deze achtergrond is het Britse arsenaal erg beperkt. Een klassiek contra-argument is dat het Tridentprogramma een relikwie van de Koude Oorlog is. De context was inderdaad verschillend. Na de val van de Muur werden de Britse raketten losgekoppeld van concrete doelwitten aan de andere kant van het IJzeren Gordijn waarop ze gericht waren.

Trouwens, hoe autonoom is die Britse bom? Vaak hoort men dat het gebruik ervan onmogelijk is zonder toestemming van de VS. Op zich is dat een fabel. Washington heeft geen greep op het doen en laten van die vier duikbootcommandanten, net zomin als ze kunnen verhinderen dat de Britse premier op die rode knop zou drukken. Althans, in theorie. Wel is het zo dat er nauwelijks een ander domein is waarop de Amerikaans-Britse samenwerking groter is dan op het vlak van nucleaire technologie. Een deel van de Britse raketten (overigens van Amerikaanse makelij) wordt in de VS bewaard, terwijl de kernkop (wel een Britse vervaardiging) verfijnd wordt in labo’s waar tientallen Amerikaanse wetenschappers aan de slag zijn. Het is een bredere context die deze onafhankelijkheid aanzienlijk nuanceert. Vanuit strategisch oogpunt bekeken, vallen vele pro-argumenten zwak uit. In zijn autobiografie raakte ex-premier Tony Blair de kern van de zaak: ook hij speelde met de idee het Tridentprogramma te schrappen, maar omwille van het prestige van het land deed hij het uiteindelijk toch niet.