Het nieuws sloeg in als een bom: Rusland ‘trekt zich terug’ uit Syrië, na de positie van ‘bondgenoot’ Assad te hebben veiliggesteld. Inmiddels staat de barometer op een ‘diplomatieke oplossing’. Even stilstaan bij de drie aangestipte punten leert al snel dat feiten en semantiek ontrafeld moeten worden.  

Een verrassing was het zonder meer. En dat is iets waar de Russische president dol op is, toch wanneer hij degene is die anderen in het ootje neemt. Maar zoals steeds moet gekeken worden naar de onderliggende realiteit. Wie toe is aan een semantisch spelletje, heeft er een vette kluif aan. Er vlogen wat Mig’s terug naar Rusland. Andere bronnen hebben het over gevechtshelikopters die ter compensatie aangevlogen worden. De luchtmachtbasis die ze al hadden, blijft gewoon operationeel. Net zoals het S-400 luchtafweergeschut dat het Noordwest-Syrië beschermt. Adviseurs blijven op post, net als afdoende speciale eenheden. En uiteraard blijft de marinebasis van Tartus in gebruik. Experts zijn het erover eens dat Rusland erg snel terug zijn militaire capaciteit kan opdrijven tot wat we de voorbije weken zagen. Of meer. Bluffer Poetin heeft het over “enkele uren” die hij hiervoor nodig heeft. Overdreven, klinkt het bij de analisten, maar op enkele dagen is heel wat mogelijk. Dat gedurende een tijd nauwelijks gevechtsmissies zullen gevlogen worden, scheelt een stevige slok op de borrel. Want a rato van drie miljoen dollar per dag tikt het prijskaartje snel aan. Zeker als die kost gedragen moet worden door een noodlijdende Russische economie. Laten we het, bij wijze van voorlopige conclusie, op een genuanceerde terugtrekking houden.

Opvolger voor Assad

En dan die steun aan bondgenoot Assad. Men zou het als een relatief eenvoudig schema kunnen percipiëren. Assad zat in de problemen, Rusland schoot ter hulp, en nu Assads positie is gered, trekken de Russen zich terug. Toch is het syllogisme in werkelijkheid wat complexer. Men lijkt te vergeten hoelang Rusland de boot afgehouden heeft. Ondanks het vele aandringen van Assad zelf, weigerde Poetin hem tijdens de eerste jaren van het conflict te ontvangen. De vrees in het wespennest verstrikt te raken, was gewoonweg te groot. Pas toen de situatie van het regime helemaal benard werd, besloot Moskou op een grootschalige manier tussen te komen. Inmiddels is duidelijk dat de Russen Assad nooit een blanco cheque om zijn land te heroveren hebben willen geven. Waar het Rusland om gaat, is invloed in de regio en zijn plaats op het grote schaakbord. Rusland wil het conflict vooral gebruiken om zich sterker op de kaart te plaatsen. In die zin is Assads regime een noodzakelijk instrument voor Moskou, maar ook niet meer dan dat. Het personage zelf zal de Russen worst wezen. Meer nog: steeds meer ergert Poetin zich aan Assad die zijn herwonnen vertrouwen onhandig etaleert. Recentelijk nog toen aan de vooravond van de besprekingen in Genève Assad nog harde, dreigende taal sprak. In diplomatieke middens kon snel opgevangen worden dat Poetin hiermee not amused was. Opvolging van het Syrische staatshoofd is allang geen taboe meer, voor zover het Kremlin zeggenschap heeft in de keuze.

Diplomatieke oplossing

Is het moment aangebroken waarop de diplomatie een oplossing kan aanbrengen? Dat het regime een zeker status quo bereikt heeft, is een argument pro. Er is tevens een zekere oorlogsmoeheid. Ook bij Iran, dat de voorbije weken omwille van hoogoplopende verliezen troepen teruggetrokken heeft. Rusland, ofschoon nog steeds aanwezig, zit nog steeds met dat rondwarend spook van Afghanistan. Of het echter allemaal in Genève zal gebeuren, valt te betwijfelen. Belangrijker is wat zich achter de schermen afspeelt. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov die met zijn Amerikaanse collega Kerry praat, bijvoorbeeld. Volgens diplomatieke bronnen komen ze in mekaars buurt met een idee van een federale oplossing, begrijp: een opdeling van het land. De ruwe lijnen zijn duidelijk, maar er zijn betwiste streken die alles in het honderd kunnen doen lopen. Wordt dit de lakmoesproef voor de strateeg Poetin? Niet alleen moet hij een akkoord bereiken met de VS, waarbij vele praktische punten moeten worden uitgeklaard, daarnaast moet hij Damascus en Teheran overtuigen hun maximalistische standpunten te verlaten, wat misschien nog het moeilijkste wordt.