Het gros van de economische sancties die Iran jarenlang in een wurggreep hielden, mag dan weggevallen zijn, voor een economisch paradijs zal die wending zeker niet zorgen; zeker niet op korte termijn. Toch draagt ze bij tot een verandering in de machtsverhoudingen van het Midden-Oosten. Al was tijdens de boycotjaren de opgelopen economische schade groot, voortaan wordt de ambitie van de Perzen geschraagd door meer economische slagkracht. In het licht van de gewijzigde machtsverhoudingen tijdens het afgelopen decennium, kan zoiets leiden tot verstrekkende gevolgen.

Misschien was de berichtgeving van de voorbije weken wat misleidend, maar het klopt niet dat Iran voortaan een sanctievrij bestaan kent. Een belangrijke stap werd gezet, dat is onmiskenbaar. Toch mag men niet vergeten dat reeds onmiddellijk na het verdrijven van de Sjah, eind de jaren zeventig, de Verenigde Staten een politiek van druk en sancties op poten hebben gezet. Stelselmatig werden die uitgebreid, de EU sloot zich erbij aan, waarna ook in de schoot van de VN maatregelen werden afgekondigd. Vandaag, ruim een decennium nadat de VN als gevolg van onderzoek van het Internationaal Atoomagentschap (IAEA), op de boot sprong, wordt afgerekend met de meeste van die ingrepen. In juli vorig jaar werd met Teheran na jarenlang onderhandelen een akkoord gesloten, en datzelfde IAEA concludeerde zopas dat Iran zijn verplichtingen is nagekomen. Het geloof in de haalbaarheid van zo’n akkoord groeide met de jaren. Dat Teheran zich vandaag sneller dan verwacht conformeert, zegt veel hoe het land het water aan de lippen stond. Maar Washington blijft een scherpere lijn volgen.

‘MashDonalds’

De jaren van economisch isolement zorgde in Teheran voor enkele komische plaatjes. Verschillende kleine restaurants vermaakten zich om gekende westerse merknamen terug uit te vinden. Zo zag je een ‘MashDonalds’ ontstaan, compleet met gouden boog, een ‘Starbox Coffee’, of nog, een ‘Pizza Hat’. Hoe amusant ook, de werkelijkheid is dat het land met een (erg jonge) bevolking van 80 miljoen steeds meer begon te kreunen onder de situatie. Binnen de complexe Iraanse machtsstructuren tekende zich een steeds scherpere polarisatie tussen principes en pragmatisme af. Wellicht niet toevallig vielen beide polen in grote mate samen met de respectievelijk religieuze en wereldlijke krachten van het spectrum. In academische kringen noemt men nu al Iran een voorbeeld van hoe economische sancties daadwerkelijk veranderingen kunnen teweegbrengen. Zonder twijfel. Alleen zegt dit niets over wat zich kan afspelen na het wegvallen of milderen van deze situatie.

Ergens stelde men het voor alsof plots het Walhalla lonkte. Bevroren geldsommen in het buitenland komen plots vrij; men spreekt over 100 miljard US dollar. En Iran kan zich weer volledig op de oliemarkt storten. Klopt, alleen gaapt er een behoorlijke kloof tussen de theorie en de praktische uitwerking. Olie biedt zonder meer enorme kansen, maar dat de prijs van het zwarte goud wel erg laag is, zorgt voor een domper op de pret. Trouwens, de jarenlange boycot heeft sporen nagelaten op meerdere domeinen: logistiek en infrastructuur, bankwezen, verzekeringen, transportmogelijkheden…

Turkije overklassen

De opgelopen achterstand kan niet in een handomdraai worden weggewerkt. Toch is Iran ook een verhaal van enerzijds-anderzijds. Er zijn troeven en het potentieel is reëel. Want anders dan de (rijkere) Golfstaten – buurlanden – hebben de Perzen geen economie die vrijwel volledig op olieopbrengsten steunt. Er is een industriële basis, die niet alleen auto’s maakt, om slechts één voorbeeld te geven, maar ze ook uitvoert. De bevolking is, alles in beschouwing genomen, goed opgeleid, en wat meer is: meer dan de helft van de universiteitsstudenten zijn vrouwelijk. Bij de Saoedi’s mogen ze zelfs het stuur niet nemen. Ondanks alle maatregelen van de voorbije jaren, is Iran de achttiende economie ter wereld. De beurs van Teheran is de tweede grootste van het Midden-Oosten. Opvallend: van die beursgenoteerde bedrijven is slechts 0,1 procent in buitenlandse handen. Ter vergelijking: op de beurs van Istanbul schommelt dit aandeel rond 50 procent. Hoeft het gezegd dat zich hier een enorm potentieel voordoet, voor zover het regime, de immer aanwezige zwakke plek, het toelaat. Economische voorspellingen zijn altijd een hachelijke zaak, maar volgens sommige prognoses zou het Iraanse bbp over tien jaar dat van Turkije en Saoedi-Arabië kunnen overklassen.

Terug naar het hier en nu. Ondanks het zien van zwarte sneeuw slaagde Iran erin zich sterker te laten gelden als regionale macht. Externe omstandigheden hielpen daarbij. Feit is dat heel wat spanningen van vandaag ook die van morgen zullen zijn, zij het in een andere realiteit. Perzen met meer slagkracht – aan zelfvertrouwen heeft het hen nooit ontbroken – kunnen Iran tot een determinerende factor laten uitgroeien. Rechtstreeks of onrechtstreeks.